Ayurveda bahane, yemekler şahane!

Kategori : Yaşam
tarafından 
29.01.2019 tarihinde eklendi.

Yeni yıl geleli bir ay neredeyse doldu, hayatınızda neler değişti? Yoksa aynı dünkü gibi, hatta ‘aynı iş farklı gün’ modunda mısınız? Hatta havalar soğuk, yağmur- kar ve buz üçlemi içinde hafifçe yataktan kalkamıyor musunuz? Yalnız değilsiniz, yolda yürüyenlerin yüzlerine bakın (eğer telefonlarından başlarını kaldırabiliyorlarsa) herkes kaşlarını çatmış, çeneleri sıkmış, boynunu eğmiş hani neredeyse hayata küsmüş. 

Yaşam ve nefes çok özel bir hediye, bedenimiz ve işleyişi mucizevi, sabah kalkıp çayımızı içmek büyük bir zevk. Basit gibi görünen şeyler hayatı ne denli renkli kılıyor- fark edin! Yeni yılda yedikleriniz ve içtikleriniz sonrası biraz durağan hissetmeniz son derece doğal ama Ayurveda var ve hayat bilimi olduğundan bir çok varoluşsal soruna da çare sunabiliyor. 

Size biraz Ayurvedik bilgi vereceğim- bunları uygulayarak yaşantınızı renklendirecek, damak tadınızı re-setleyecek, bedeninizi hafifletecek ve dolayısyla kendinizi iyi hissetmeye hemen başlayacaksınız: 

            Evde yemek yapın; kendi aldığınız malzeme ile kendi mutfağınıza saçacağınız leziz koku ve dokular hem evinizi daha sıcacık hem de midenizi sağlıklı yapacaktır. 

Evde yemek yaparken susam yağı ya da ghee (sade yağ) ile yemek yapın, ertesi gün iş yerinize götürün. 

Cesaretle yeni baharatlar deneyin: kimyon ve taze kişnişli makarna ve yanına pancar, domates ve salçasız Adaçaylı kuru fasulye yemeği (nasıl leziz olduğunu anlatamam), ince kıyılmuş kara lahana sirkeli ve kimyonlu pilav yanına... 

Evde yaptığınız yemekler sağlıklı ve enerjisi yüksek yiyeceklerdir. Sizin dokularınızı korur, sindirim sisteminizin iyi çalışmasını sağlar, bedeninizi dinç tutar. 

            Ayurveda damak tadına çok önem verir ve de 6 tad’ın (Rasa) yemek tabağınızda olması ile sağlıklı ve dengeli beslenebileceğinizi önerir. 6 Tad: 

Tatlı                                                     V- P- K+ (bunu ileride daha detaylı anlatacağım!) 

Ekşi                                                      P+ V- K- (çok olursa hepsi + olur!)

Tuzlu                                                    V- P+ K+                                               

Pungent (Keskin)                                  P+ V- K- 

Bitter (Acı)                                            V+ P- K-

Astringent (Büzücü/ Sıkıştırıcı)              V+ P- K-

Ayurveda’nın yazılı kadim referans kitabı ‘Caraka Samhita’ şöyle der:

 Tatlı-insan bedeninin asıl mizacı. Bedeni genc tuttuğu gibi aynı zamanda bağışıklık sistemimizi güçlendirir. Burada kesinlikle şeker ya da şekerli yiyeceklerden söz etmiyoruz! Tatlı lezzet özellikle Pitta tipi (gelecek yazı Dosha’lar üzerine ışık tutacak) insanlara ayrıca iyi geldiği gibi bedenin zehirlenmesini önler.  Ancak doğru miktarda kullanılması gerekiyor. 

Tatlı lezzetleri taşıyan bazı. bitki ve otlar: Badem, Hurma, Rezene, Keten tohumu, Baldırıkara otu, Susam. Bunlar sadece bir kaç örnek.  Yemeklerinizin Madhura (Tatlı/ nötr) olması bedeni re-set edecek en önemli etkenlerden biri. 

Ekşi-tadlar yiyeceğin lezzetini geliştiren özelliklere sahip, sindirim ateşini yükseltir ki bu da daha iyi sindirmemizi sağlar, zihni aktif tutar, gazı önler tükürük bezlerini harekete geçirir. Ancak fazla kullanıldığında dişleri hassaslaştırır, aşırı susamaya neden olur, Pitta dengesini rahatsız ederek agresifleştirir, zayıf kişilerde ödem olmasına sebep olur. Tipik ekşi tadlar; Alıç, Limon, Ahududu, Kuşburnu. 

Tuzlutadlar az oranda yendiğinde sindirimi hareketlendirir, iştahı açar. Tuzlu yiyecekler aynı zamanda laksatif etkisi yapabilir ve hafif sakinleştirici etkisi vardır. Hani çok şekerli bir şey yediğinizde ardından tuzlu bir şey istersiniz ya.  Tipik olarak, Deniz ve Kaya Tuzu, Yosunlar, Kelp tuzu, Kereviz saplarıbu tada örnekler. 

Pungent- Keskin tadlar uyarıcı tadlardır, sindirim sistemini uyarır, terlemeye neden olur, balgam ve sümüksü bağları çözmeye yarar, parazitleri öldürür ve dolaşım sistemini güçlendirir. Aromatik ve baharatlıdır. Bağırsak hastalıklarının düzelmesine yardımcı olurlar, şişkinliği giderir ve diyuretik etkileri vardır, bağırsaklarda birikmiş yapışkan ve yağlı dışkının atılımına yararlar. Ancak aşırı tüketildiğinde sindirim sistemini zayıflatır, bedende yanma hissi oluşturur, çok susama duygusu yaratır, titremelere neden olabilir. Bazı örnekler: Melek otu, Fesleğen, Defne Yaprağı, Karabiber, Tarçın, Karanfil, Soğan, Kimyon, Sarımsak, Okaliptüs, Zencefil, Hardal, Kekik, Adaçayı, Nane.

Bitter-(Acımtrak) Kendi başına lezzeti iyi olmamasına rağmen bitter tadı dildeki tad alma gücünü temizlerken aynı zamanda anti bakteriyel, antiseptik, parazitleri öldürür, kaşınma eğilimli cilde iyi gelir, yanma hissini giderir, toksin atıcıdır. Kuru, soğuk ve sert özelliğinden dolayı çok alındığında bedendeki dokuların yaşlanmasına neden olabilir. Bazı örnekler: Aloe Vera, Sarıçalı, Hindiba, Ekinezya, Rhubarb (ravent), Çavdar. 

Astringent-Sakinleştiren, eklemlerin iyileşmesini sağlayan özelliklere sahip, yaraları iyileştiren, terlemeyi durduran, ishal engelleyici ve kuru, hafif, soğuk özellikleri olan bir tatdır. Çok kullanılırsa ağız kuruması, kabızlık, sindirim yetmezliği dolaşım bozukluğu yaratabilir. Genellikle içinde tannin olan yiyecekler bu gruba girebilirler. Örnekler; Nar, Sumak, Böğürtlen yaprağı

Bazı lezzetler karışık da olabiliyor ve alacağınız lezzeti bu sıralamaların dışında tabii ki diliniz belirliyor. Ayurveda da şöyle bir kural var- benzer şeyler sevilir, aksi şeyler iyileştirir(Like for like opposites heal) bunu göz önüne alarak Rasa (tad) alma sanatı ve enerjisi beden için bir şifa değeri içerir. 

            Yemekleriniz bol lifli ve daha çok tatlı lezzetler, düşük protein ve iyi yağlar ile yapılmışsa hastalık sizi ziyaret etmez, sindirim sisteminiz iyi çalıştığından kilo sorun olmaktan çıkar. 

Tabağınızda bu 6 lezzet ya da 4-5 lezzet olmasına dikkat edin. Mesela tipik bir zeytinyağlı yemeği, pilav ve yanına yoğurt ya da çorba eğer dikkat ederseniz daha çok tatlı kategorisine girebiliyor ve beden de dengesizliğe neden olabiliyor. Tabağınızın rengarenk ve dengeli olması için evde yemek yapmanız önerilirçünkü o zaman deneyler yapıp bu tadları yemeğinize ekleyip dengeli, sağlıklı bir sindirim sistemi ile uzun ve sağlıklı bir hayat sürebilirsiniz. 

Peki bu 4-5-6 tadı yemeklerimize nasıl entegre edeceğiz?Biraz zaman alacak ama size hemen menü önerisinde bulunayım, eğer damak tadınız re-set edilirse zaten bir süre sonra siz de kendi kendinize yemeklerinizi farklı malzeme ve baharatlar ile yemeklerinizi yapabilirsiniz. 

Menü örnekleri: 

Zerdeçallı (büzücü, acı, keskin) esmer pirinç pilavı (tatlı), 

Havuçlu (tatlı) kereviz (tuzlu), 

az ev yapımı probiyotik turşu (ekşi) 

Karabiber (keskin) ekleyin. 

Böylece dengeli, bol lifli, çeşitli lezzetlerden oluşmuş güzel tabak. Kapha Dosha içine her zaman pul biber atarak bir lezzet daha eklemiş olur. 

 

Bunun için yiyeceklerin lezzet özeliklerini bilmeniz gerekiyor- bunu öğrenmek için damağınıza güvenin ve mesela: brokoli yiyemem, kereviz ağzıma sürmem, ebegümeci ya da kara lahana ağzımı büzüyor demek yerine deneyin, lezzet yelpazenizi geliştirin, çünkü bütün bu tadların bir de bedeniniz de Virya (ısıtıcı/ soğutucu) etkisi olduğu gibi sindirim sisteminden geçtikten sonra ki etkileri de (Vipak) azımsanmayacak kadar önemli.

Ve bu yazıya sığmayacak kadar çok... yazıların devamı gelecek

Mutluluk ve farkındalıkla yemekleri yapın ve tüketin. O zaman yaptığınız yemekler leziz olacaktır, kendiniz bile şaşırabilirsiniz bu duruma. 

 

Afiyetle Ayurvedik bir yaşam diliyorum

N. Sine Ozsoy- Love